Ekstra
Magazyn
Ekstra Magazyn

Najlepsze teksty z całej Polski, w każdy piątek dla wszystkich prenumeratorów Cyfrowych. Poznaj Ekstra Magazyn

Anna Jachnina - reporterka radiowa, autorka tekstu piosenki „Siekiera, motyka”

Anna Jachnina - reporterka radiowa, autorka tekstu piosenki „Siekiera, motyka” Fot. archiwum Gazety Pomorskiej

Przyszła na świat w Ciechocinku. Pochodziła ze znanej w mieście rodziny Grzeleckich; jej ojciec pracował jako ogrodnik w Państwowym Zakładzie Zdrojowym, matka wywodziła się z rodziny Czaki działaczy niepodległościowych z czasów zaborów.

Anna uczyła się w liceum w Zakładzie Sióstr Służebniczek Urszulanek. Od wczesnych lat była ciekawa świata i wykazywała talent literacki. Maturę zdała w 1933 roku. Wcześniej poznała kpt. Juliana Jachnę z 36. Pułku Piechoty Legii Akademickiej, żołnierza stacjonującego w Warszawie. Już w 1935 roku wyszła za niego za mąż i przeniosła się do stolicy. Owocem małżeństwa była córeczka - Lala.

Kiedy wybuchła wojna, mąż Anny musiał walczyć z wrogiem, a ona z trudami codzienności. Lala zachorowała na serce. W pamiętniku Jachnina pod datą 1 września 1939 roku zapisała: „Nadzieje zawodzą - dziecko umiera. Coś ciężkiego zwala się na mnie. W głowie pustka. Poruszam się jak automat”.

W bombardowanej Warszawie Anna musiała zorganizować pogrzeb córki. Kiedy znalazła się na Powązkach, by wybrać odpowiednią kwaterę, na niebie pojawiły się niemieckie samoloty i zaczęły ostrzeliwać cmentarz. Po trzech latach wspominała: „Bestialstwo dochodzi do szczytu. W opętanej orgii huku, świstu i jęku rannych zda się, że słychać pomstowanie tych, którzy zostali zbudzeni ze snu wiecznego”.

Jachnina miała jednak w sobie nie tylko niespotykaną siłę, ale i dystans do rzeczywistości. Potrafiła się podnieść tragediach, które ją spotkały. Zatrudniła się jako sanitariuszka w Szpitalu Okręgowym, pomogła stworzyć szpital Czerwonego Krzyża. Uratowała zdrowie i życie ponad trzem tysiącom pacjentów, którzy trafiali tam w wyniku działań wojennych. Od roku 1941 służyła w Związku Walki Zbrojnej, a od 1942 w Armii Krajowej, w komórce „Sztuka” oraz Komisji Propagandy Biura Informacji i Propagandy AK. Wykorzystywała wyobraźnię i literackie zdolności, które uwidaczniały się już w jej wojennych zapiskach.

W 1942 roku, prawdopodobnie w mieszkaniu przy ul. Francuskiej, napisała swój najsłynniejszy utwór – piosenkę „Siekiera, motyka...”. To wesołe, ironiczne spojrzenie na wojenną Warszawę okiem przedstawicieli „ludu”, zwykłych mieszkańców miasta, próbujących funkcjonować w trudnej rzeczywistości. Piosenka została wykorzystana m.in. w filmie „Zakazane piosenki”. Po latach Anna Jachnina wspomniała: „Była zima, mróz w mieszkaniu i we mnie w środku. Straszliwy głód. Otrzymałam właśnie polecenie napisania tekstów - wierszyków, piosenek dla naszych ulicznych sojuszników- gazeciarzy, kwiaciarek, muzykantów. Ołówek wypadał ze zgrabiałych rąk, mózg zamarzał. Nie było światła, tylko jakaś lampeczka... To była noc tworzenia w stanie zamrożenia. Chyba właśnie wtedy powstała ta piosenka: Siekiera, motyka, piłka, szklanka, w nocy nalot, w dzień łapanka”.

W tym samym roku została aresztowana i osadzona na tzw. Pawiaku. Wkrótce trafiła do obozu Auschwitz-Birkenau. W 1944 roku przeszła przez piekło obozu w Ravensbrück, gdzie dokonywano okrutnych eksperymentów pseudomedycznych na kobietach. Została z niego uwolniona w 1945 roku. Przez chwilę mieszkała w Szwecji, ale zatęskniła za krajem i w 1947 roku trafiła do Bydgoszczy.

Po raz kolejny zaowocowały wtedy jej twórcze zdolności – dostała propozycję pracy w Rozgłośni Regionalnej Polskiego Radia. Z czasem została kierownikiem redakcji kulturalnej i regionalnej, zastępcą kierownika audycji literackich. Jako reporterka dokumentowała sztukę i kulturę ludową. Ponad 800 taśm magnetofonowych przekazała Muzeum Etnograficznemu w Toruniu. Organizowała wystawy i konkursy folklorystyczne, uczestniczyła w przygotowaniu licznych publikacji poświęconych kulturze ludowej, w tym śpiewników. Należała do założycieli Kujawsko-Pomorskiego Towarzystwa Kulturalnego. Pracowała do 1974 roku, czyli do przejścia na emeryturę.

- O Annie Jachninie dowiedziałem się od Justyny Górskiej, która odnalazła jej zapiski ukryte w piwnicy – opowiada Marcin Karnowski, poeta, prozaik, muzyk, animator kultury i autor książki „Ziarnko piasku. Rzecz o Annie Jachninie”. - Podczas lektury tych wspomnień Justyna odkryła bogatą przeszłość Anny, jej działalność konspiracyjną w komórce „Sztuka” Biura Informacji i Propagandy podczas pierwszych dni wojny, jej późniejszy pobyt w obozach Auschwitz i całe dramatyczne losy tej kobiety. Wówczas też okazało się, że Anna Jachnina jest autorką słów piosenki ulicznej „Siekiera, motyka”, piosenki okupowanej Warszawy. Jej zapiski bardzo mnie poruszyły.

Pomysł na książkę wyszedł od Justyny Górskiej. - Włożyła wiele wysiłku, aby ocalić przed zapomnieniem dramatyczne losy Anny Jachniny – mówi Karnowski. Do książki dołączono nagranie, audiobook. Pamiętnik Anny czyta Halina Jachna, a muzykę stworzyli Wojciech Jachna i Antoni Jachna.

Skąd wzięła się charakterystyczna ironia piosenki „Siekiera, motyka”? Skąd humor w czasach wojny? - Być może dystans i zdolność do patrzenia na świat z ironią wynika z osobowości Anny Jachniny, a także z dramatycznych doświadczeń – mówi Marcin Karnowski. - Utrata dziecka, wojna... Może ów dystans i gorzki humor to był jedyny sposób na poradzenie sobie z koszmarem.

Jachnina w 1975 roku została uhonorowana Medalem Stolema, przyznawanym osobom, które w szczególny sposób przyczyniły się do pomnożenia dorobku oraz osiągnięć kultury Kaszub i Pomorza lub do jej spopularyzowania. W 1979 roku otrzymała też Nagrodę im. Oskara Kolberga za zasługi na rzecz kultury ludowej. Zmarła w 1996 roku w Bydgoszczy.

Dziesięć faktów:
1. Anna Jachnina urodziła się w Ciechocinku.
2. Jej kuzynką była Hanna Czaki – harcerka i działaczka Armii Krajowej.
3. Skończyła liceum sióstr urszulanek we Włocławku.
4. Wyszła za mąż za Juliana Jachnę, kapitana 36. Pułku Piechoty Legii Akademickiej.
5. We wrześniu 1939 roku zmarła jej córka Lala.
6. W czasie wojny pracowała jako sanitariuszka w Szpitalu Okręgowym w Warszawie.
7. Należała do AK, gdzie zajmowała się m.in. propagandą.
8. W 1942 roku stworzyła słynną piosenkę „Siekiera, motyka”.
9. Przeszła przez areszt na Pawiaku oraz obozy Auschwitz-Birkenau i Ravensbrück.
10. Przez wiele lat pracowała w Rozgłośni Regionalnej Polskiego Radia w Bydgoszczy.



lubietubyc.pomorska.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2018 Polska Press Sp. z o.o.