Ekstra
Magazyn
Ekstra Magazyn

Najlepsze teksty z całej Polski, w każdy piątek dla wszystkich prenumeratorów Cyfrowych. Poznaj Ekstra Magazyn

Antoni Iglewski – powstaniec wielkopolski

Antoni Iglewski – powstaniec wielkopolski                   Fot. rysunek: Jolanta Młodecka

1 stycznia 1899 roku w Radziejowie przyszedł na świat Antoni Iglewski. Urodził się w domu rodziców Franciszka i Julii (z domu Mazeckiej), przy ul. Zdrojek 4 (dzisiaj ul. Podgórna). W Radziejowie skończył szkołę powszechną. Następnie podjął decyzję o związaniu się z siłami zbrojnymi. Jak się później okazało, miał to być najtrwalszy związek w jego życiu.

W wieku 16 lat zdecydował się wstąpić do Polskiej Organizacji Wojskowej (1916 rok), gdzie otrzymał pseudonim „Suseł” i objął funkcję sekcyjnego w Komendzie Lokalnej Radziejów, a w kolejnym roku został instruktorem grup bojowych. W 1918 roku zmienił pseudonim na „Vanadi” i jako komendant oddziału lotnego POW odpowiadał m.in. za kolportaż ulotek oraz akcje częściowego spalenia niemieckiego tartaku, likwidacji niemieckiego szpicla, niszczenia urządzeń telefoniczno-telegraficznych. Brał też udział w potyczce z żandarmerią. 11 listopada 1918 roku wstąpił do Wojska Polskiego, później uczestniczył w powstaniu wielkopolskim (w walkach pod Inowrocławiem był już plutonowym).

Uczestniczył także w wojnie polsko-bolszewickiej w ramach 5 pp. Legionów. Następnie w latach 1922-1933 w stopniu starszego sierżanta służył w 81. pułku piechoty Strzelców Grodzieńskich. W tym okresie ukończył gimnazjum matematyczno-przyrodnicze w Krakowie. Po zakończeniu służby wojskowej osiadł w Grodnie, gdzie podjął pracę jako naczelnik Wydziału Przedsiębiorstw Miejskich w Zarządzie Miejskim Grodna.

Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej został przeszkolony do prowadzenia dywersji pozafrontowej w Prusach Wschodnich. Zmobilizowany został ponownie 22 sierpnia 1939 roku. Po krótkim pobycie w Suwałkach, Wilnie i Grodnie otrzymał przydział do grupy gen. Wacława Przeździeckiego stacjonującej w Białymstoku i Wołkowysku. W czasie przemarszu sformował oddział z rozbitków. Stanął na jego czele i tocząc walki z niemieckim najeźdźcą, dotarł na nowe miejsce postoju.

Po sowieckiej agresji 17 września podjął walkę z dywersantami w okolicach Skidla, a następnie uczestniczył w obronie Grodna (21-22 września) – dowodził oddziałem broniącym odcinka Myśliwska Górka-Rubanówka. Wobec przeważających sił wroga ewakuował się na drugi brzeg Niemna, w okolice Sopoćkiń. Tam jego oddział został otoczony przez sowiecki oddział pancerny, ale przy pomocy miejscowej ludności udało mu się wymknąć i pomaszerować do Warszawy. Po stoczeniu wielu kolejnych potyczek z wrogiem rozwiązał swój oddział w październiku 1939 roku w okolicach Ostrowi Mazowieckiej.

Następnie wraz z grupą 5 osób zorganizował pierwsze struktury nowej organizacji niepodległościowej „Polska Armia w Kraju” Odcinek Łomża-Grodno i rozpoczął organizację komórek konspiracyjnych w Białymstoku i Grodnie.

Od połowy października 1939 roku pełnił funkcję zastępcy dowódcy Służby Zwycięstwu Polsce w Białymstoku, by na koniec tego miesiąca na polecenie mjr. Drewnowskiego ps. „Brzoza” udać się do Warszawy i tam spotkać się z dowódcą głównym SZP gen. Michałem Tokarzewskim ps. „Torwid”. Do marca 1940 roku stacjonował w Mroczkach-Radwanach, gdzie kilkakrotnie uniknął aresztowania przez NKWD, organizując jednocześnie w miasteczkach powiatu komórki Związku Walki Zbrojnej.

Do sierpnia 1940 roku był zastępcą mjr. Feliksa Banasińskiego, komendanta okręgu białostockiego ZWZ, (zastąpił go po jego aresztowaniu w sierpniu właśnie). Jako komendant zorganizował struktury oddziału i siatkę przerzutową oraz brał udział w akcjach bojowych.

W sierpniu 1940 roku został odznaczony przez gen. Stefana „Grota” Roweckiego Krzyżem Walecznych, a w październiku tego roku mianowano go szefem oddziałów I i IV w organizowanym sztabie obszaru nr 2 Białystok.

Nocą z 17 na 18 października 1940, podczas noclegu we wsi Morusy koło Tykocina, w czasie podróży do Wilna Antoni Iglewski został aresztowany przez NKWD. Był więziony w Białymstoku, Mińsku i Butrykach, a 24 czerwca 1941 roku Najwyższy Sąd Wojenny NKWD skazał go na karę śmierci. Został zwolniony w sierpniu 1941 roku na mocy układu Sikorski-Majski.

Po odzyskaniu wolności Iglewski dołączył do armii gen. Andersa. Przez Buzułuk, Kujbyszew, Archangielsk i Murmańsk trafił do Londynu. Tam został skierowany na szkolenie wojsk pancernych do I dywizjonu pociągów pancernych oraz na krótkie szkolenie spadochronowe. W ten sposób dołączył do elitarnego grona cichociemnych. Otrzymał też awans na porucznika ze starszeństwem. Po oddaniu dwunastu skoków treningowych trzynasty okazał się skokiem do Polski. Nocą z 17 na 18 lutego 1943 roku Antoni Iglewski został zrzucony w okolicy Mińska Mazowieckiego w ramach operacji lotniczej „Wall”.

Po powrocie do Warszawy spotkał się z gen. Roweckim i Bolesławem Piaseckim. Pozostawał przez jakiś czas do dyspozycji Komendy Głównej AK, następnie skierowano go do pracy w komendzie okręgu Kraków. W krótkim czasie był mianowany na szefa dywersji i partyzantki Inspektoratu Rejonowego „Maria” (Miechów, Olkusz, Pińczów). W marcu lub kwietniu 1944 roku stworzył tam pierwszy oddział partyzantki „Skrzetuski”, by kilka tygodni później w ramach akcji „Kośba” zlikwidować kilkudziesięciu niemieckich konfidentów. Pod koniec lipca uczestniczył w walkach zmierzających do utworzenia, a następnie utrzymania tzw. Rzeczpospolitej Partyzanckiej. Dowodził też akcjami w ramach operacji „Burza”.

2 sierpnia, już jako kpt. cichociemny „Ponar”, został awansowany na dowódcę Batalionu Szturmowego „Suszarnia” w ramach 106. Dywizji AK i zastępcę dowódcy tejże dywizji. W okresie od kwietnia 1944 do stycznia 1945 roku jego oddziały przeprowadziły 184 akcje – zarówno dywersyjne, jak i bojowe. Jedną z ostatnich dużych akcji „Ponara” było zabezpieczenie przed zniszczeniem tunelu pod Białą Górą, zdobycie Miechowa, Charsznicy i Wolbromia, zabezpieczenie zakładów i magazynów na tym terenie oraz zablokowanie wrogowi możliwości komunikacji na trasie Kraków-Kielce, Kazimierza Wielka-Miechów, Miechów-Wolbrom (od 19 sierpnia 1944 roku). W październiku i listopadzie 1944 roku dowodził również obroną zgrupowania AK w lasach sancygniowskich.

Za wyróżnienie się w walkach i osobistą odwagę 1 stycznia 1945 roku kpt. Antoni Iglewski ps. „Ponar” został odznaczony przez dowódcę AK gen. Leopolda Okulickiego ps. „Niedźwiadek” Orderem Wojennym Virtutti Militari V kl. Mianowano go również na I oficera sztabu Krakowskiej Brygady Zmotoryzowanej.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej, obawiając się aresztowania, udał się do Ostrowa Wielkopolskiego, gdzie mieszkał u dowódcy 1. baonu 112. pp. AK kpt. Józefa Sikorskiego „Karo”. Zanim ujawnił się w 1945 roku jeszcze przez jakiś czas działał dalej w strukturach organizacji „NIE”, Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj oraz Zrzeszeniu Wolność i Niezawisłość.
Po ujawnieniu się Antoni Iglewski podjął pracę cywilną w Gdyni, następnie w Gdańsku i Wrocławiu. 17 grudnia 1948 roku został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, osadzony w Krakowie, a wyrokiem sądu z 30 maja 1953 roku skazany na 8 lat więzienia. Pomimo maltretowania w więzieniach UB, nie złamał się. Po odwilży czerwcowej w 1956 roku wyrok zmniejszono amnestią o połowę i opuścił więzienie. Po uwolnieniu pracował w kierownictwie Wykonawczej Grupy Robót Konserwatorskich przy Wojewódzkim Konserwatorze Zabytków we Wrocławiu jako naczelnik zaopatrzenia, a potem aż do emerytury (lipiec 1965) we Wrocławskim Przedsiębiorstwie Budowlanym jako kierownik działu ekonomicznego i organizacyjnego.

W 1957 roku został zweryfikowany do stopnia podpułkownika. Od 1976 roku przebywał w Państwowym Domu Rencistów we Wrocławiu. Na emeryturze aktywnie udzielał się w środowisku cichociemnych. Napisał też biografię „Ponar – wspomnienia z lat 1939-1945” (wyd. Krukowiak 2012) oraz opublikował kilka artykułów w czasopiśmie „Wojskowy Przegląd Historyczny”.

Zmarł 27 stycznia 1979 roku we Wrocławiu. Na własną prośbę pochowany został w rodzinnym grobowcu w Radziejowie, obok swojej małżonki Marii z domu Ulatowskiej (1901-1975). Trumnę przywieźli jego żołnierze.

Podpułkownik Antoni Iglewski został odznaczony m.in.: Orderem Virtutti Militari V klasy, Krzyżem Niepodległości z Mieczami (1932), Krzyżem Walecznych (4 razy), Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym, Krzyżem Armii Krajowej, Krzyżem Partyzanckim.

Dziesięć faktów:

1. Do Polskiej Organizacji Wojskowej Antoni Iglewski wstąpił mając jedynie 16 lat.

2. Antoni Iglewski urodził się w Radziejowie przy ul. Zdrojek 4 (dzisiaj ul. Podgórna).

3. Na murach LO w Radziejowie (przy ul. Szkolnej) wisi tablica pamiątkowa przypominająca postać Antoniego Iglewskiego.

4. Krzyżem Walecznych Antoni Iglewski został odznaczony aż 4 razy.

5. Z rąk dowódcy AK gen. Leopolda Okulickiego ps. „Niedźwiadek” Antoni Iglewski otrzymał 1 stycznia 1945 roku Order Wojenny Virtutti Militari V kl.

6. Antoni Iglewski (wówczas w stopniu plutonowego) uczestniczył w walkach pod Inowrocławiem w ramach powstania wielkopolskiego.

7. Po odzyskaniu wolności, na mocy układu Sikorski-Majski, Antoni Iglewski trafił do Londynu pokonując trasę przez Buzułuk, Kujbyszew, Archangielsk i Murmańsk.

8. W marcu lub kwietniu 1944 roku w rejonie Miechowa, Olkusza i Pińczowa Antoni Iglewski stworzył pierwszy tamtejszy oddział partyzantki o pseudonimie „Skrzetuski”.

9. W 2012 roku nakładem wydawnictwa Krukowiak wydana została biografia Antoniego Iglewskiego - „Ponar - wspomnienia z lat 1939-1945”.

10. Trumnę z ciałem Antoniego Iglewskiego (zmarł 27 stycznia 1979 roku we Wrocławiu) na jego prośbę jego żołnierze przewieźli do Radziejowa, gdzie została pochowana w rodzinnym grobowcu w Radziejowie, obok małżonki Marii z domu Ulatowskiej (1901-1975).



lubietubyc.pomorska.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2018 Polska Press Sp. z o.o.