Jan i Jędrzej Śniadeccy - dwaj bracia i wybitni naukowcy

Czytaj dalej
red

Jan i Jędrzej Śniadeccy - dwaj bracia i wybitni naukowcy

red

Dwaj bracia i wybitni naukowcy przełomu XVIII i XIX wieku. Jan to astronom, matematyk, filozof i geograf, a Jędrzej - lekarz, biolog i ceniony chemik.

Pierwszy urodził się Jan, 29 sierpnia 1756 roku w Żninie. Jędrzej urodził się 30 listopada 1768 w Rydlewie koło Żnina. Obaj przyszli na świat w rodzinie Jędrzeja i Franciszki z Giszczyńskich, właścicieli kilku domostw w Żninie i małego folwarku. Majątek ten nie był wielki, ale wystarczył na przyzwoite wychowanie dzieci.

Starszy z braci, Jan, już od najmłodszych lat zajmował się kilkoma dziedzinami nauki. Interesował się matematyką, filozofią, geografią, a także astronomią. Wpierw ukończył Gimnazjum w Trzemesznie, a w latach 1764-1772 uczęszczał do Kolegium Lubrańskiego w Poznaniu. Przez kolejne lata, od 1772 do 1775 roku, studiował w Akademii Krakowskiej, do której wstąpił już w wieku 16 lat. 31 marca 1775 roku zdobył w Krakowie magisterium nauk wyzwolonych oraz doktorat filozofii.

Zaraz potem rozpoczął pracę naukową. W latach 1776-77 pracował jako profesor algebry, a w roku akademickim 1777/1778 został profesorem Szkół Nowodworskich, gdzie wykładał: ekonomię, logikę, mechanikę, hydrostatykę, hydraulikę oraz naukę o zachowaniu zdrowia.

W 1778 roku, dzięki finansowemu wsparciu Antoniego Żołędziowskiego i Hugo Kołłątaja rozpoczął studia zagraniczne. Naukę kontynuował kolejno w: Getyndze, holenderskiej Leydzie i Utrechcie, gdzie studiował fizykę, chemię, historię naturalną, architekturę, języki obce i literaturę. Od stycznia 1780 do czerwca 1781 był też studentem Uniwersytetu w Paryżu, gdzie dalej zgłębiał matematykę.

Znany był nie tylko jako uczony, ale także jako nauczyciel. Kiedy wrócił do kraju, we wrześniu 1781 roku, został wezwany przez Komisję Edukacji Narodowej i mianowany szefem katedry oraz profesorem matematyki wyższej i astronomii w Krakowie. Co ciekawe, wbrew powszechnemu wtedy zwyczajowi wykładał w języku polskim. Był pierwszym na tej uczelni wykładowcą tych dwóch przedmiotów – matematyki i astronomii – który nauczał właśnie po polsku.

Obecnie do jego największych zasług zalicza się upowszechnienie polskiej terminologii matematycznej, a do ciekawszych jego projektów - otwarcie w roku 1782 obserwatorium astronomicznego w Ogrodzie Botanicznym w Krakowie. Dwa lata później, wspólnie z Janem Jaśkiewiczem skonstruował pierwszy w Polsce balon. Obaj naukowcy dokonali tego ledwie rok po tym, jak tego pionierskiego wyczynu dokonali bracia Montgolfier. Dzięki jego reformie wprowadzono też jednolity program i ujednolicono podręczniki matematyczne. Natomiast do jego najważniejszych dzieł można zaliczyć: „Jeografia, czyli opisanie matematyczne i fizyczne ziemi...” z 1804 roku, „Filozofię umysłu ludzkiego” z 1822 roku, „Trygonometrię kulistą analitycznie wyłożoną” z 1817 roku, czy rozprawę „O Koperniku” z 1802 r.

Dzięki zasługom, w 1812 roku, został członkiem Komisji Rządu Tymczasowego Wielkiego Księstwa Litewskiego utworzonej przez cesarza Napoleona I.

Zmarł 21 listopada 1830 roku w Jaszunach koło Wilna.

Jan i Jędrzej Śniadeccy - dwaj bracia i wybitni naukowcy
Jan Śniadecki.

Równie ciekawy dorobek ma brat Jana, Jędrzej. Podobnie jak starszy brat, tak i on ukończył Gimnazjum w Trzemesznie, ale już krakowskie Szkoły Nowodworskie ukończył w lipcu roku 1787 z wyróżnieniem królewskim. Od młodości interesował się biologią, filozofią oraz chemią. Dlatego też dalej kontynuował nauki medyczne.

Od 1787 roku studiował medycynę w Szkole Głównej Koronnej, a jesienią 1791 roku rozpoczął studia w zakresie medycyny praktycznej, chemii i fizjologii na Uniwersytecie w Padwie. Po powrocie do Polski kontynuował działalność naukową jako profesor chemii i medycyny w Szkole Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz w Akademii Medyko-Chirurgicznej w Wilnie.

Podobnie jak brat wykładał w języku polskim. Stworzył pierwszy polski słownik i podręcznik chemii. Jako pierwszy opisał metodę leczenia krzywicy za pomocą światła słonecznego. Pracował nad teorią procesów rozpuszczania. W roku 1808 ogłosił odkrycie nowego pierwiastka, który nazwał "west", łac. Vestium, co jednak nie zostało oficjalnie potwierdzone, przez co odkrycie rutenu oficjalnie przypisuje się obecnie Karlowi Clausowi. Był promotorem higieny i dietetyki oraz wychowania fizycznego.

Dzięki zasługom w latach 1806–1836 pełnił obowiązki prezesa Towarzystwa Naukowego Lekarskiego. Co ciekawe przez kilka lat udzielał się także w Towarzystwie Szubrawców, które krytykowało pijaństwo, hazard, czy próżniactwa. Członkowie tego stowarzyszenia pisali krytyczne, ale opatrzone sporą dawką humoru teksty, które publikowano w „Wiadomościach Brukowych” i „Tygodniku Wileńskim”.

Zmarł 11 maja 1838 w Wilnie.

Jan i Jędrzej Śniadeccy - dwaj bracia i wybitni naukowcy
Jędrzej Śniadecki.

Obecnie bracia Śniadeccy są uważani za najwybitniejszych polskich naukowców epoki oświecenia, wieku rozumu, wieku filozofów.

Do dziś ich nazwiskiem nazywane są parki, ulice i szkoły.

red

Dodaj pierwszy komentarz

Komentowanie artykułu dostępne jest tylko dla zalogowanych użytkowników, którzy mają do niego dostęp.
Zaloguj się

lubietubyc.pomorska.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2019 Polska Press Sp. z o.o.