Ekstra
Magazyn
Ekstra Magazyn

Najlepsze teksty z całej Polski, w każdy piątek dla wszystkich prenumeratorów Cyfrowych. Poznaj Ekstra Magazyn

Wanda Niedziałkowska-Dobaczewska - pisarka

Wanda Niedziałkowska-Dobaczewska - pisarka

Autorka wielu opowiadań dla dzieci, jak i inspirowanej własnymi wojennymi doświadczeniami powieści „Kobiety z Ravensbrück”, przez wiele lat związana była ze Żninem.

Przyszła na świat 24 sierpnia 1892 roku w Twerze (inne źródła mówią, że w Wilnie, jednak jest to błędna informacja – wielu mieszkańców kresów podawało po wojnie jako miejsce urodzenia Wilno, bo to umożliwiało repatriację do Polski), w rodzinie Niedziałkowskich, pochodzącej z Bereha koło Krzemieńca. Niedziałkowscy stracili posiadany tam majątek wskutek represji po powstaniu styczniowym. Jej ojciec, Konrad, w 1908 roku został wiceprezydentem Wilna, a po wyzwoleniu miasta spod rosyjskiego zaboru – naczelnikiem okręgu wileńskiego.

Wanda Niedziałkowska-Dobaczewska - pisarka

W 1910 roku ukończyła gimnazjum żeńskie Prozorowej w Wilnie. W młodości należała do Związku Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej. Do Krakowa przyjechała na studia – uczyła się na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obracała się w środowisku twórców i działaczy kulturalnych. Przerwała studia w momencie wybuchu I wojny światowej i powróciła do Wilna. Działała w Organizacji Młodzieży Niepodległej, Polskiej Organizacji Wojskowej, Związku Patriotek, Lidze Kobiet i Związku Strzeleckim.

W czasie I wojny światowej poznała swojego przyszłego męża, Eugeniusza Dobaczewskiego, którego poślubiła 30 kwietnia 1916 roku. Cztery lata później Wanda Niedziałkowska-Dobaczewska zadebiutowała tomikiem poezji „Na chwałę słońca”. W następnych latach ukazały się jej kolejne tomiki poetyckie, powieści i zbiory opowiadań, nieodmiennie związane z Wilnem i jego mieszkańcami. Za jedną z tych książek – „Zwycięstwo Józefa Żołądzia” – otrzymała Nagrodę im. Filomatów. W tym samym 1935 roku, na wniosek Polskiej Akademii Literatury, dostała Srebrny Wawrzyn Akademicki. Pisała też książki dla dzieci, artykuły o tematyce patriotycznej i historyczno-literackiej dla różnych pism, współpracowała z wileńską rozgłośnią radiową. W okresie międzywojennym była członkiem Związku Zawodowego Literatów Polskich w Wilnie.

Po wybuchu II wojny światowej została wydawcą wileńskiego „Gońca Porannego”. Gdy miasto zajęli Rosjanie, władze litewskie rozpoczęły akcję segregacji ludności. Niedługo potem aresztowano małżonków Dobaczewskich, jako niepożądanych obcokrajowców. Wanda została przekazana gestapo i do końca wojny była więźniarką obozu koncentracyjnego w Ravensbrück. Pracowała w warsztacie trykotarskim i kuśnierskim, wyplatała też buty ze słomy. Jej mąż został zamordowany w 1940 roku w obozie w Działdowie, w czasie wojny zginęła też ich córka Hanna, która była wojskową łączniczką. Została zabita przez Rosjan.

Wanda Niedziałkowska-Dobaczewska - pisarka

Ocalał natomiast syn, Tadeusz, który w 1951 roku zamieszkał w Żninie, gdzie objął kancelarię notarialną. Do Żnina przeniosła się wówczas także Wanda Niedziałkowska-Dobaczewska, która po wojnie przez rok pracowała w Bibliotece Narodowej w Warszawie, a następnie przeniosła się do Torunia – ściągała tam wówczas kadra naukowa wileńskiego uniwersytetu. Podjęła współpracę z Polskim Radiem, a później objęła posadę kierownika literackiego teatru lalkowego Baj Pomorski. Pracując na tym stanowisku napisała takie przedstawienia, jak „Lis rudzielec”, „Zimowa bajka” czy „Bitwa na szachownicy”. Za tę działalność została wyróżniona w konkursie Ministerstwa Kultury i Sztuki. Jednocześnie pełniła funkcję sekretarza Pomorskiego Oddziału Związku Literatów Polskich.

Przeprowadzka z Torunia do Żnina nie była jednak dla literatki całkowicie dobrowolna. Wanda Niedziałkowska-Dobaczewska zdecydowała się na nią, ponieważ została zwolniona z Baja Pomorskiego. Przyczyną utraty pracy był sprzeciw przeciw cenzurze (nie zgodziła się wykreślić słowa „Olaboga” z jednej z prezentowanych na tej scenie baśni.)

Jednym z najważniejszych dzieł w dorobku pisarki, była wydana w 1946 roku książka „Kobiety z Ravensbrück” - powojenna powieść oparta na jej własnych przeżyciach wojennych.

Wanda Niedziałkowska-Dobaczewska - pisarka

Późniejsza twórczość Niedziałkowskiej-Dobaczewskiej skierowana była głównie do najmłodszych czytelników. W 1959 roku ukazało się opowiadanie dla dzieci „Złota Studzienka”. Chętnie pisała również o historii Pałuk. W 1960 roku opublikowany został „Człowiek, który został diabłem” (o słynnym nie tylko w Żninie Mikołaju Nałęczu), za którą to powieść Wanda Niedziałkowska-Dobaczewska otrzymała nagrodę w konkursie Wydziału Kultury Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy i Wydawnictwa Morskiego. Inne jej znane dzieła to m.in. „Korzenie”, „Nikt nie jest winien”, „Niedzisiejsi”, „Społeczeństwo nie z tej ziemi”.
Z kolei w roku 1964 napisała sztukę „Jagiełło w Żninie”, która została wystawiona z okazji 700-lecia tego miasta. Za tę pracę została uhonorowana Odznaką Tysiąclecia Państwa Polskiego.

Zmarła 23 listopada 1980 roku. Jej imię noszą: jedna ze żnińskich ulic, Szkoła Podstawowa w Gąsawie i Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku, działające w Żninie od 2007 roku.

W minionym roku na rynku ukazała się książka Barbary Filipiak „Wanda Niedziałkowska-Dobaczewska. Droga do Żnina”.

Dziesięć faktów:
1. Urodziła się 24 sierpnia 1892 roku.

2. W 1910 roku ukończyła gimnazjum żeńskie Prozorowej w Wilnie.

3. Studiowała na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.

4. W 1916 roku wyszła za mąż za Eugeniusza Dobaczewskiego, wojskowego, przyszłego lekarza okulistę i senatora.

5. Zadebiutowała w 1920 roku tomem poezji „Na chwałę słońca”.

6. Za książkę „Zwycięstwo Józefa Żołądzia” otrzymała Nagrodę im. Filomatów.

7. Gdy wybuchła II wojna światowa, została aresztowana wraz z mężem przez władze litewskie, które uznały ich za niepożądanych obcokrajowców.

8. Wojnę spędziła w obozie koncentracyjnym w Ravensbrück.

9. Swoje doświadczenia z tego okresu opisała w książce „Kobiety z Ravensbrück”.

10. Od 1951 roku mieszkała w Żninie, gdzie zmarła 23 listopada 1980 roku.



lubietubyc.pomorska.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2018 Polska Press Sp. z o.o.